علم نشانه شناسی به مطالعه نشانه ها در عرصههای مختلف اجتماعی فرهنگی، زبانشناسی، ادبیات، هنر، تبلیغات، مد و … می پردازد. امروزه نشانه شناسی یکی از رشتههای محبوب در محفلهای آکادمیک به حساب میآید که به وفور از آن استفاده میشود. با یه جستجوی کوتاه درمییابیم که سالانه مقالات، پایان نامهها و نقدهای زیادی با عنوان نشانه شناسی منتشر میشود.
متفکرین رشته نشانه شناسی تاکید میکنند که زندگی اجتماعی روزانه ما در ارتباط میان نشانههاست که شکل میگیرد و معنا پیدا میکند. از این رو همه ما در طول روز با نشانهها در ارتباطیم و آنها را به کار میگیریم اما اغلب نسبت به آنها آگاهی نداریم. نشانه شناسی امروزه بیش از هر زمانی در عرصههای مختلف علوم انسانی مطرح شده است.
تیم پژوهشی و تولید محتوای آکادمی شمسه در نظر دارد مجموعه اپیزودهایی را با عنوان “متفکران نشانه شناسی” تولید کرده و در اختیار علاقه مندان این رشته قرار دهد. هدف ما از تولید اپیزودهای نشانه شناسی این است که تا حد امکان از پیچیدگیهای فهم نشانه شناسی بکاهیم و بیشتر به جنبههای کارآمد و ملموس تر این علم بپردازیم تا بتوانیم بستری را در اختیار علاقهمندان رشته نشانه شناسی قرار دهیم که با مبانی مقدماتی نشانه شناسی آشنایی بیشتری پیدا کنند.
فردینان سوسور، چارلز سندرز پیرس، یاکوبسن، بارت، گرماس و چارلز موریس، از متفکرین بزرگ در عرصه نشانه شناسی میباشند که درهر اپیزود به یکی از ایشان خواهیم پرداخت و شرحی از آراء و احوال آنان را در اختیار علاقه مندان قرار خواهیم داد.
ابن مجموعه در بستر نرم افزارهای دریافت پادکست (castbox، apple podcast، google podcast و … ) نیز در دسترس علاقمندان است.
پژوهش و نگارش متن : سحر نامور مطلق
ضبط، خوانش و ویرایش صدا و تصویر : سیاوش میرزایی مهر
قسمت نخست : معرفی مجموعه متفکران نشانه شناسی
قسمت دوم : فردینان سوسور
🔹فردینان دو سوسور زبان شناس و نظریه پرداز سوئیسی است که در تاریخ 26 نوامبر 1857 در خانوادهای اشرافی اهل ژنو متولد شد.
سوسور 16 ساله اولین کنجکاویهایش را در قالب متنی با عنوان «مقالهای در باب زبان ها» نوشت. او قبل از ورود به دانشگاه به زبانهای فرانسه، آلمانی، انگلیسی و لاتین مسلط بود و همین امر علاقه او را به دنیای زبان و زبانشناسی نشان میداد.
در همان سالها بود که فردینان در انجمن زبان شناسان پاریس ثبتنام کرد و در ادامه توانست تا در دانشگاه لایپزیک آلمان که در آن زمان مرکز زبان شناسی محسوب میشد تحصیل کند. چهار سال را در دانشگاه لایبزیک به تحصیل ادامه داد و مدتی را هم در برلین ساکن شد. مقاله سوسور در بسیاری از محافل زبان شناسی مورد استقبال قرار گرفت و کمکم نام سوسور در میان زبانشناسان بزرگ دوران شنیده میشد.
سوسور در حالی به شهرت رسید که هنوز از پایان نامه دکترایش دفاع نکرده بود. او در سال ۱۸۸۱ میلادی از رساله دکتراش دفاع کرد و در رشته زبان شناسی تاریخی – تطبیقی از دانشگاه لایبزیک فارغ التحصیل شد.
وی پس از فارغ التحصیلی ، به پاریس رفت و تدریس زبان سانسکریت را شروع کرد. زبان شناس سوئیسی از سال ۱۸۸۱ تا ۱۸۹۱ رو در”مدرسه مطالعات عالی پاریس ، زبانشناسی خواند و نهایتا در سال ۱۸۹۱ به دانشگاه ژنو برگشت و هنگامی که ۳۴ سالش بود، تدریس دانشگاهی را آغاز کرد و تا آخرین روزهای عمر کاری خود در دانشگاه ژنو سانسکریت و زبانشناسی عمومی درس داد.
نسخه کوتاه تصویری فردینان سوسور:
نسخه کامل صوتی فردینان سوسور:
قسمت سوم : چارلز سندرز پیرس
در اپیزود سوم از مجموعه متفکران نشانه شناسی روایتگر احوال و آثار نظریهپردازی خواهیم بود که تقریبا همزمان با سوسور الگوی نشانه شناسی خود را معرفی کرد یعنی چارلز سندرس پیرس.
🔸چارلز سندرز پیرس در 10 سپتامبر 1839 در کمبریج، ماساچوست متولد شد و در 19 آوریل 1914 در میلفورد، پنسیلوانیا درگذشت. پدرش، بنجامین پیرس، یکی از استادان نامدار در زمینه ستارهشناسی و ریاضیات بود که در دانشگاه هاروارد تدریس میکرد. چارلز مطالب مقدماتی تحصیلاتش رو تحت نظر پدرش آموخت. او که شیفته منطق شده بود، به بررسی همه مسائل زندگی روزمره به عنوان مشکلاتی فلسفی و منطقی پرداخت. در سال اول تحصیلاش در کالج هاروارد، در سال 1855، زمانی که 16 ساله بود، به همراه یکی از دوستانش مطالعه خصوصی فلسفه و به خصوص منطق را آغاز کردند.
پیرس در سال 1859 وارد دانشگاه هاروارد شد و در سال 1863 مدرک لیسانسش را در رشته شیمی دریافت کرد. پیرس به مدت سی و دو سال، از سال 1859 تا پایان سال 1891، توسط سازمان ساحلی و ژئودتیک ایالات متحده برای نقشهبرداری و تحقیقات ژئودتیک استخدام شد. او برخی از این کارها را صرفاً برای تأمین مالی زندگی روزانهاش انجام میداد.
چالرز سندرز پیرس فیلسوف پراگماتیست و منطقدان، در این دوران ، مستقل از سوسور مشغول تدوین الگوی نشانه شناسی خود بود که در آن به طبقه بندی نشانه ها پرداخت. به نظر پيرس، تمام انديشههای انسان توسط نشانهها يـا به عبارت دقیق تر توسط ارتباط بین نشانه، مدلول و تفسيركننده، مشخص میشود و فراينـد معناسازی، همان ارتباط بین اين سه عامل است. او معتقد بود تمام اندیشههای انسان توسط ارتباط میان نشانه، مدلول و تفسیرکننده معلوم می شود.
پیرس در تاریخ 19 آوریل 1914 در سن 74 سالگی درگذشت. مرگ او در شرایطی رخ داد که بسیاری از نظریاتش هنوز به طور کامل شناخته و پذیرفته نشده بودند. بعد از درگذشت او، به تدریج آثارش مورد توجه و بررسی قرار گرفت و تاثیر او در فلسفه، منطق و نشانه شناسی به رسمیت شناخته شد.
نسخه کوتاه تصویری چارلز سندرس پیرس:
نسخه کامل صوتی چارلز سندرس پیرس:
قسمت چهارم : رومن یاکوبسن
در چهارمین قسمت از مجموعه نشانهشناسی، به دنیای پیچیدهی زبان و معنا سفر میکنیم. این بار با رومن یاکوبسن، زبانشناس برجسته، همراه میشویم تا بدانیم زبان چگونه فراتر از انتقال اطلاعات، فرهنگ و هویت اجتماعی را شکل میدهد. از نظریههای ساختارگرایی و کارکردهای زبان تا تحلیل شعر و نقش استعاره و مجاز، یاکوبسن به ما نشان میدهد که زبان تنها ابزار ارتباط نیست، بلکه سیستمی زنده و پویاست که معنا را در لایههای مختلف زندگی اجتماعی و فرهنگی میسازد.
نسخه کوتاه تصویری رومن یاکوبسن:
نسخه کامل صوتی رومن یاکوبسن:
قسمت پنجم : الگیرداس ژولین گریماس (گرماس)
در پنجمین قسمت از مجموعه «متفکرین نشانهشناسی» شما را دعوت میکنیم تا با شنیدن این اپیزود، به بررسی مفهوم روایت و معنا از منظر گرماس بپردازید. در این قسمت، ضمن بازخوانی زندگی و تجربیات گرماس در بستر جنگ و مهاجرت، تأثیر این زمینهها بر نظریههای او تحلیل میشود. همچنین، چارچوب «مربع معناشناسی» و نقشهای متنوع روایتها در ساختاردهی معنا به تفصیل بررسی میگردد.
شنیدن این پادکست نهتنها برای پژوهشگران حوزه نشانهشناسی و نظریه روایت، بلکه برای همه کسانی که علاقمند به درک بهتر روایتها در زندگی روزمره و جهان معاصر هستند، مفید است؛ از تحلیل روایت فیلمهای برنده اسکار گرفته تا شناخت نقشهای مختلف افراد در روایت زندگی خودمان.